Aydın Arif oğlu Əlizadə (1989-cu ilə qədər Əliyev) — Azərbaycan fəlsəfə tarixçisi, mədəniyyətşünası, polemisti, dinşünası, tarixçisi, yazıçısı. 

 

1963-cü ilin 21 oktyabrında Bakı şəhərində doğulmuşdur. İskəndər ƏliyevinAbutalıb Abdullayevin nəvəsidir.

1980-ci ildə orta məktəbi bitirəndən sonra Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri institutununda təhsilini davam etdirmişdir. 1981-83-cü illərdə SSRİ Hərbi Dəniz Donanmasında qulluq etmiş, matros olmuşdur. Hərbi qulluqdan qayıdandan sonra, həmin institutda təhsilini davam etdirərək, 1988-ci ildə onu bitirmişdir.

İstehsalatda fəaliyyəti

1983-2000-ci illərdə Bakı İstehsalat Qaz idarəsində fəhlə, çilingər, sonra mühəndis, növbə rəisi (1985-1993), və sahə rəisi (1993-1998) vəzifələrində işləmişdir. Daha sonra tutduğu vəzifədən istefa vermiş, az sonra isə istehsalatda fəaliyyətini başa vurmuşdur.

Elmi fəaliyyəti

Elmi fəaliyyəti 1997—2000-ci illərdən başlamışdır. O zaman Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq institutunun dissertantı olmuş, 2001-ci ildə isə “fəlsəfə tarixi” indeksi üzrə dissertasiyanı müdafiə edərək fəlsəfə elmləri namizədi, 2008-ci ildə isə ikinci dissertasiyasını müdafiə edərək, fəlsəfə elmləri doktoru adını almışdır.

2003-cü ildən başlayaraq bu günə kimi AMEA Fəlsəfə institutunda[1] çalışır. Elmi işçidən baş elmi işçi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Hazırda həmin institutun "Sosiologiya" şöbəsinin baş elmi işçisidir[2]. Fəlsəfə institutunun ictimai elmlər üzrə dissertasiya şurasının üzvüdür[2].

Azərbaycanda və xarici ölkələrdə dərc edilmiş kitabların (monoqrafiyalarin, polemik və apologetik əsərlərin, ensiklopedik lüğətlərin, dərsliklərin, ədəbi əsərlərin)[3] məqalələrin[4] və tərcümələrin[5] müəllifidir. Rusiya və Azərbaycan müəllifləri tərəfindən yazılmış bir sıra kitabların elmi redaktoru olmuşdur[6].

Əsərlərinə xarici və yerli alimlər çoxlu sayda istinadlar edirlər[7]. Bir çox beynalxalq elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir[8]. Elmi sahədə bir çox nailiyyətlər əldə etmişdir[9].

İlk dəfə olaraq Gizli Müsavatın (1923—1927)[10] tarixini və “Sağ-trotskiçi ehtiyat mərkəzinin əksingilabi milliyətçi təşkilatının” (1938—1956) repressiya işini araşdırmışdır.

Metodoloji baxımdan yeniliyi elmi fəaliyyətinin İnternetin forumlarında və sosial şəbəkələrində apardığı polemika ilə uyğunlaşdırılmasındadır.

Elmi fəaliyyətinin əsəs istiqamətləri: Fəlsəfə tarixi, dinşünaslıq, tarix və mədəniyyətşünaslıqdır.

Müəllimlik fəaliyyəti

2005–2015-cü illərdə Bakı Musiqi Akademiyasında, Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində, Fərabi adına Qazaxıstan Milli Universitetində fəlsəfə, dinşünaslıq, kulturologiya, din fəlsəfəsi, dinlərin tarixi, ekologiya, sosial antropologiya, əməyin sosiologiyası, insan alveri fənləri üzrə dərslər aparmışdır[11]. 2008-ci ildə dosent adını almışdır[2].

İctimai fəaliyyəti

İctimai çıxışları[12], müsahibələri[13] və KİV-lərdə məqalələri[14] ilə tanınmışdır.

İnternetdə fəalliyyəti

1999—2008-ci illərdə İnternet forumlarında teoloji mübahisələr aparmışdır, bunun nəticəsində polemik və apologetik[15] əsərlər yazmış, gələcəkdə Samara məhkəməsinin qərarı ilə bağlanan sayt yaratmışdır. Bu mübahisələr zamanı dini islahatçığa dair fikirlərini ortalığa qoymuşdur[16][17]. Həmin saytın məzmunu və ümumiyyətlə bu sahədə fəallığı Rusiya alimləri tərəfindən araşdırılmış, elmi əsərlərə salınmışdır[18][19][20]. Həmçinin bu istiqamətdəki fəaliyyəti bəzi ilahiyyatçılar və alimlər tərəfindən tənqid edilmişdir[21].

2010-cu ildən sonra mübahisələri və və ümumi fəaliyyəti əsasən ictimai və millətlərarası münasibətlər mövzuları ətrafında aparmışdır.

Həmin ildən başlayaraq bu günə kimi sosial şəbəkələrdə blogerlik[22] və videoblogerlik[23] fəaliyyəti ilə məşğul olur. Həmçinin Vikipediya yazarlarından biridir[24].

Xristian-müsəlman disputunda iştirakı

İnternetdə disputları ilə tanınaraq, 2006-cı ildə Moskvanın Turgenyev adına kitabxanasında keçirilən 2-ci xristian-müsəlman disputuna dəvət edilmişdir[25]. Müsəlman tərəfindən əsas məruzəçi İslamı qəbul etmiş keçmiş keşiş Vyaçeslav Polosin idi, xristian tərəfini isə keşiş Daniil Sısoyev təmsil edirdi. Aydın Əlizadə bu disputda V. Polosinin yardımçısı və məsləhətçisi idi. O zaman bu disput Rusiya mətbuatında geniş işıqlanmışdır [26], onun nəticələri haqqında elmi məqalələr yazılmışdır [27].

Samarada məhkəmə işi

2008—2009-cu illərdə Aydın Əlizadəyə qarşı Rusiyanın Samara şəhərində məhkəmə işi aparılmışdır. Bu işin səbəbi də 16 mart 2007-ci ildə Samara məscidində onun “Novruz bayramı və İslam qanunları” adlı məqaləsinin yayılması olmuşdur.

Məqalənin elmi olmasına baxmayaraq, Samara vilayətinin təhlükəsizlik orqanlarının (FSB-nin) nümayəndələri orada milli və dini ayrıseçkiliyin əlamətlərinin olduğunu iddia etmiş və işi məhkəməyə yollamışdırlar.

Məhkəmədə bu işə uzun müddət baxılmış və məsələlərə aydınlıq gətirmək üçün 3 dinşünaslıq ekspertizaları təyin olunmuşdur. Ancaq sonda Aydın Əlizadə bəraət qazanmışdı. Hakimin fikrincə prokuror öz ittihamını əsaslandıra bilməmişdir [28].

Bu məhkəmə işi o zaman Rusiya mətbuatı tərəfindən izlənilirdi [29][30], bu barədə analitik məqalələr yazılmışdır [31].

Aydın Əlizadənin məhkəmə işindən sonra Rusiyada bir neçə il ərzində bir çox müsəlman yayım evlərinə və internet-saytlarına qarşı məhkəmə işləri açılmış, onların bir çoxu ekstremist elan olunmuş, fəaliyyətləri dayandırılmışdır[32]. Bu məhkəmələr silsiləsində Aydın Əlizadənin işi birinci idi.

Ədəbi fəaliyyəti

Sosial şəbəkələrdə etdiyi mübahisələrin[33] əsasında ədəbi-fəlsəfi esselər[34] və hekayələr yazmışdır. Yaradıcılığında sarkazm, epataj, ironiya, satira üslublarından geniş istifadə edir. Bu üslubları istifadə edərək elektron yayımlar edir.

Təltifləri

  1. Azərbaycan Vikipediyasının inkişafında xidmətlərinə görə Viki orden, medallar və nişanlarla təltif edilmişdir.
  2. Ukraynanın "Lichnosti" (Şəxsiyyətlər) jurnalının nəticələrinə görə Azərbaycanın ən görkəmli şəxsiyyətlərinin sırasına daxil edilmişdir.

İstinadlar:

  1. Jump up to: 1 AMEA Fəlsəfə institutu.
  2. Jump up to: 2,0 2,1 2,2 Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
  3. Jump up Kitablar // Aydın Əlizadənin səhifələri
  4. Jump up Məqalələr // Aydın Əlizadənin səhifələri
  5. Jump up Tərcümələr // Aydın Əlizadənin səhifələri
  6. Jump up Redaktorluq // Aydın Əlizadənin səhifələri
  7. Jump up İstinadlar // Aydın Əlizadənin səhifələri
  8. Jump up Konfranslar // Aydın Əlizadcənin səhifələri
  9. Jump up Nailiyyətlər // Aydın Əlizadənin səhifələri
  10. Jump up Dadaş Həsənovun Azərbacanın dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübarizəsi
  11. Jump up Müəllimlik // Aydın Əlizadənin səhifələri
  12. Jump up Çıxışlar // Aydın Əlizadənin səhifələri
  13. Jump up Müsahibələr // Aydın Əlizadənin səhifələri
  14. Jump up KİV // Aydın Əlizadənin səhifələri
  15. Jump up http://alizadeh.narod.ru/books/polali/contents.html
  16. Jump up Polemika // Aydın Əlizadənin səhifələri
  17. Jump up http://alizadeh.narod.ru/books/dialogue/contents.html
  18. Jump up Ефремов Е. Н. Богословские аспекты Православно-Мусульманского межконфессионального диалога в постсоветской России // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2012. № 3 (17): в 2-х ч. Ч. I. C. 79, 81.
  19. Jump up Данилов В. Л. Мусульманская книжная культура в интернете // Вестник Омского университета. № 1. Омск, 2008, с. 113-114.
  20. Jump up Ефремов Е. Н. Русская Православная Церковь и российская умма: основные направления социального артнерства и межконфессионального диалога в постсоветский период. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Саранск, 2012 с. 11, 18.
  21. Jump up Tənqid // Aydın Əlizadənin səhifələri
  22. Jump up https://www.facebook.com/aydin.alizadeh2
  23. Jump up https://www.youtube.com/channel/UCXPvtcnnhGtNX8M9fASU9zA
  24. Jump up Vikipediyada fəaliyyəti // Aydın Əlizadənin səhifələri
  25. Jump up İkinci Xristian-İslam disputu. Moskva, Turgenyev kitabxanası, 2006.
  26. Jump up Moskvada Pravoslav-Müsəlman disputu keçirilmişdir
  27. Jump up Müsəlman-Pravoslav disputları. // Moskvada İslam: Ensiklopedik lüğət. Nijniy Novqorod: İD Medina
  28. Jump up Məhkəmə Novruz haqqında məqaləni ekstremist elan etməkdən imtina etdi
  29. Jump up Prokurorluq ekstremist saytı təbliğ edir // "Kommersant" jurnalı № 10, 17.03.2008. — S. 62 http://www.kommersant.ru/doc/866849
  30. Jump up Samarada müsəlman saytı ekstremist elan edildi və onun fəaliyyəti məhkəmənin qərarı ilə qadağan olundu
  31. Jump up Makarkin A. Əsil ekstremizm // gündəlik jurnal
  32. Jump up Ədəbiyyata qadağanları dayandırın
  33. Jump up Polemika // Aydın Əlizadənin səhifələri
  34. Jump up Esselər // Aydın Əlizadənin səhifələri